16 Văn phòng công chứng tư của Hà Nội đã lần lượt đi vào hoạt động từ 2 tháng nay. Sự ra đời của các văn phòng này được coi như một giải pháp hữu hiệu, giúp giảm tải và thực hiện cải cách hành chính (CCHC) nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân khi đi công chứng. Tuy nhiên, mới chỉ thời gian ngắn hoạt động, không ít văn phòng công chứng tư đã bộc lộ nhược điểm xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó chủ yếu là do kinh nghiệm nghiệp vụ non yếu của một số cán bộ, nhân viên.

Một trong số ưu điểm nổi bật của loại hình văn phòng công chứng tư là sự nhanh chóng, nhiệt tình khi giải quyết nhu cầu công chứng của người dân. Nhưng "nhanh" đôi khi đi liền với "ẩu". Mới đây, tại Phòng công chứng Nhà nước số 5 (huyện Sóc Sơn) đã tiếp một trường hợp khách hàng đến yêu cầu công chứng khai nhận di sản thừa kế để phân chia tài sản. Hỏi ra mới biết, vị khách này đã từng đến một văn phòng công chứng tư để công chứng bản khai nhận này. Song, khi mang bản công chứng đó đến Phòng Tài nguyên và môi trường quận Cầu Giấy (Hà Nội) để hoàn tất hồ sơ, thì bị Phòng trả lại do phía văn phòng công chứng không thực hiện đúng trình tự, thủ tục công chứng loại văn bản này theo quy định của pháp luật. Được biết, để công chứng khai nhận di sản thừa kế, Luật quy định phải niêm yết công khai thông báo tại phường xã nơi người đó cư trú 30 ngày. Yêu cầu này là nhằm không để bỏ sót thành viên được hưởng di sản thừa kế. Nhưng tại một số văn phòng công chứng tư do không thông thạo quy định này hoặc vì "nôn nóng" muốn đẩy nhanh tiến độ giải quyết công việc, nên đã bỏ qua bước thủ tục cần thiết này.

Trong số các văn phòng công chứng tư, Văn phòng công chứng Hà Nội (tại A38 phố Hoàng Ngân, khu đô thị mới Trung Hòa, quận Cầu Giấy) được nhiều người đánh giá là khá nổi tiếng bởi cơ sở vật chất khang trang, trang thiết bị hiện đại, đồng bộ, tinh thần phục vụ nhiệt tình, chu đáo... Tuy nhiên, với nhiều "thượng đế", chỉ chừng ấy thôi thì vẫn chưa đủ. Chị Nguyễn Trang Nhung (ở Khu tập thể Xí nghiệp Thiết bị điện ảnh) nhà ở gần đó nên đã tìm tới đây để công chứng giấy ủy quyền mở tài khoản tại Công ty chứng khoán. Chị kể, chị đến văn phòng lúc 10h sáng, nhưng phải đến hơn 3h chiều mới xong. Chậm trễ như vậy là do văn phòng có quá nhiều yêu cầu rườm rà, phức tạp, vừa yêu cầu xuất trình giấy chứng minh thư nhân dân, lại vừa đòi hỏi hộ khẩu của cả hai bên. Tiền phí thì cao, chỉ công chứng có giấy ủy quyền mà mất tới 210.000 đồng. Riêng việc mua theo mẫu của văn phòng đã hết 100.000 đồng. Còn nếu muốn lấy trong ngày thì phải mất thêm 100.000 đồng.

Cũng với tâm lý e ngại khi đến với các văn phòng công chứng tư, ông Trần Văn Lũy (ở Khu đô thị mới Định Công, Hoàng Mai) cho rằng một số cán bộ văn phòng công chứng tư mới ra trường được nhận ngay vào làm việc, nên kinh nghiệm thẩm định hồ sơ, giấy tờ chưa nhiều. Thêm vào đó, tại các văn phòng công chứng vẫn chưa có hệ thống kết nối với các cơ quan tố tụng về những động sản và bất động sản bị hạn chế giao dịch hoặc cấm giao dịch. Đây là sơ hở dễ tạo điều kiện cho các đối tượng lừa đảo lợi dụng, đặc biệt với các giao dịch là động sản và bất động sản đang có tranh chấp, khiếu kiện.

Thêm một vấn đề "nhạy cảm" khác, đó là về lệ phí công chứng tại các văn phòng công chứng tư. Ngoài việc vẫn áp dụng việc thu phí công chứng theo mức thu quy định tại Thông tư liên tịch số 93/2001/TTLT/BTC-BTP ngày 21/11/2001, văn phòng công chứng còn được thỏa thuận thu thêm phí dịch vụ ngoài hợp đồng đối với khách hàng. Chính điều này khiến cho mỗi nơi thực hiện một kiểu và người chịu thua thiệt cuối cùng vẫn là các "thượng đế". Anh Nguyễn Kiên (ở Khu TT Bách Khoa) kể: "Tháng trước, tôi có đến văn phòng công chứng tư ở gần nhà đề nghị đến nhà công chứng giúp một hợp đồng đơn giản, đã có đầy đủ giấy tờ thủ tục. Nhưng khi đến làm việc, họ đòi thêm phí dịch vụ làm ngoài giờ hơn 1 triệu đồng, trong khi lệ phí công chứng chưa đến 300.000 đồng.

Hiện đã có tình trạng phòng công chứng tư thu phí gấp 10 lần nhà nước với những dịch vụ làm nhanh, dịch vụ làm ngoài giờ, công chứng tại nhà. Do đó, việc tăng cường "hậu kiểm" đối với doanh nghiệp tư nhân hoạt động trong lĩnh vực này là cần thiết và Bộ Tư pháp cũng nên sớm ban hành mức khung phí dịch vụ mới tránh khỏi hiện tượng loạn phí như hiện nay.