Bài 1: Xe máy lùi xa - Nông dân đi xe điện ngầm?

Xe điện lên ngôi - xe máy hết thời (?)

Trước đó, theo quan điểm của Bộ GTVT (tại tờ trình 4332 ngày 5/6/2008) thì, UBND TP Hà Nội chủ trì, phối hợp với Bộ GTVT để xây dựng các cơ chế chính sách hiệu quả từng bước hạn chế tiến tới giảm bớt lượng xe máy, góp phần giải quyết tình trạng ách tắc giao thông, giảm thiểu tai nạn giao thông và nâng cao văn minh đô thị Thủ đô.

Bộ GTVT cũng đưa ra dự kiến thị phần vận tải của các loại phương tiện vận tải Hà Nội vào năm 2020 là: Xe đạp: 4%; xe máy: 30%; xe con, taxi: 17%; xe khác: 4%; xe buýt thường và nhanh (25%); đường sắt đô thị 20%.

Hiện tại, người dân Hà Nội vẫn đang di chuyển theo 4 loại hình chính và tỷ trọng cụ thể là: Xe máy khoảng 65%; xe buýt khoảng 15%; đi lại bằng xe đạp, đi bộ khoảng 13%; các phương tiện khác (ô tô, taxi) khoảng 3%. Tuy nhiên số liệu này còn xa với thực tế.

Chẳng hạn dân số Hà Nội hiện có 3,5 triệu người thế nhưng số người đi lại bằng xe buýt thường xuyên (mua vé tháng) chỉ vào khoảng 100.000 người. Năng lực vận chuyển của xe buýt mới đạt 300 triệu lượt khách/năm.

Và như vậy tỷ lệ người đi xe máy trên thực tế cao hơn nhiều con số 65% (theo nhận định của một số chuyên gia con số đó vào khoảng 80%). Số lượng xe máy mà Hà Nội đang quản lý vào khoảng 1,7 triệu xe.

Lượng xe máy của Hà Tây, huyện Mê Linh (Vĩnh Phúc) cũng ước chừng gần 1 triệu xe. Như vậy khi mở rộng, Hà Nội mới có khoảng 2,5 triệu xe máy. Và nếu để đạt mục tiêu theo quy hoạch thì trong 12 năm tới xe máy tại Hà Nội phải giảm đi khoảng 1,5 triệu xe.

Đừng “treo” quy hoạch

Các chuyên gia giao thông cho rằng, nếu suy xét một cách khoa học dựa trên các điều kiện cần và đủ để đạt được mục tiêu xe máy chỉ còn đảm nhận 30% tỷ phần vận tải, thì xem ra đó lại là “mục tiêu đẹp” nhưng xa vời.

Trước hết, xin nói về Hà Nội hiện tại (chưa mở rộng). Việc xe buýt đạt được 15% thị phần đi lại là kết quả khá chật vật. Và theo nhiều chuyên gia, đây cũng là ngưỡng phát triển của xe buýt khi kết cấu hạ tầng chưa phát triển.

Hơn nữa, hiện tại lượng người sử dụng vận tải công cộng chủ yếu nằm trong số 70% cư dân sống tại đô thị (chủ yếu tại các quận nội thành và lượng khách vãng lai-học sinh, sinh viên ngoại tỉnh).

Khi Hà Nội mở rộng, dân số Thủ đô lên đến 6 triệu dân, số huyện ngoại thành tăng lên gấp 3 (tổng cộng 17 huyện), Hà Nội sẽ bị “nông thôn hóa”. Lúc đó mạng lưới xe buýt công cộng khó có thể phủ đến hết các thôn, làng của vùng ngoại thành mà có nơi xa hồ Hoàn Kiếm gần 100km.

Xe buýt đảm nhận 20% là rất khó!

Ông Bùi Xuân Dũng, Chủ tịch HĐQT Tổng Cty Vận tải Hà Nội cho biết, hiện tại xe buýt đảm nhận được trên 10% nhu cầu đi lại của người dân (300 triệu lượt hành khách/năm).

Tuy nhiên, vài năm nữa trong khi nhu cầu đi lại tiếp tục tăng mạnh thì xe buýt lại không thể phát triển được thêm do đã bão hoà. Như vậy tỷ trọng đảm nhận của xe buýt sẽ giảm hơn hiện nay.

Khi Hà Nội mở rộng, tỷ lệ người dân được sử dụng vận tải công cộng trong 10 năm tới sẽ không tăng đáng kể do Hà Nội mới chưa thể phát triển nhanh đô thị và hạ tầng giao thông. Dân cư ngoại thành lại chiếm tỷ lệ cao.

Mục tiêu xe buýt đáp ứng 20% nhu cầu đi lại của người dân Thủ đô đã mở rộng là rất khó thực hiện.

Và, nếu có “lắp cánh” thì trong 10 năm nữa tỷ lệ đô thị hóa của Hà Nội mở rộng cũng không có tỷ lệ thị dân đạt được như Hà Nội hiện tại. Tiếc rằng, bản quy hoạch giao thông Hà Nội chưa cập nhật thêm thông tin này.

Ba phương tiện công cộng sẽ thế chỗ dần cho xe máy vào thời điểm năm 2020 là: Xe buýt thường, xe buýt nhanh, đường sắt đô thị (chiếm 35- 45% nhu cầu đi lại). Điều này có khả dĩ? Như đã nói, hiện xe buýt đảm nhận được 15% nhu cầu đi lại của Hà Nội hiện tại.

Khi Hà Nội mở rộng trong 10 năm nữa, cố gắng lắm xe buýt cũng chỉ có thể tăng trưởng gấp đôi để giữ nguyên tỷ lệ vận chuyển khi dân số Hà Nội gấp đôi và nhu cầu đi lại tăng vọt.

Như vậy 20% đến 30% nhu cầu đi lại của người dân Hà Nội sẽ do xe điện và xe buýt nhanh đảm nhận.

Hà Nội đã khởi công tuyến xe điện số 3 (Nhổn - ga Hà Nội- tuyến vừa đi ngầm vừa đi nổi) thế nhưng sau 3 năm khởi công hiện dự án vẫn chưa GPMB xong khu vực xây dựng ga Nhổn.

Theo quy hoạch giao thông Hà Nội vừa được phê duyệt thì phải sau năm 2020 tuyến đường sắt này mới nối lên Sơn Tây.

Và chỉ khi đoạn nối dài hoàn thành, người dân Hà Tây mới có thể sử dụng phương tiện hiện đại này.

Tuyến số 2 ( Nam Thăng Long - Thượng Đình) được xem là tuyến tàu điện ngầm hoàn toàn nhưng dù đã cố gắng nhiều, dự án vẫn đang ở dạng “bản vẽ”.