Quả thật, trong khi việc mở thêm đường là rất khó khăn ở một tương lai gần. Tàu điện ngầm hay buýt nhanh cũng là chuyện của dăm mười năm sau nữa. Tần suất xe buýt nội đô đã “chạm ngưỡng”… thì giải pháp dựa trên quan điểm chủ đạo là bám sát vào thực trạng của kết cấu hạ tầng giao thông và đặc điểm của các dòng phương tiện hiện đang lưu thông trong thành phố là một gợi mở rất đáng lưu tâm!

Có nhiều cách tiếp cận để đưa ra nguyên nhân của ùn tắc giao thông, tuy nhiên, dưới gốc nhìn mang tính kĩ thuật, bằng cách phân tích chuyển động của một dòng xe, thì sự ùn tắc xẩy ra khi cường độ giao thông trên thực tế đã vượt quá khả năng thông xe trong điều kiện cụ thể đó. Tức là cường độ giao thông thực tế đã vượt quá khả năng đáp ứng của kết cấu hạ tầng và tổ chức điều hành giao thông tại đó.

Và nơi “khởi nguồn” của ùn tắc giao thông, thực tế bắt đầu từ nút. Tại đây, khả năng thông xe thường kém nhất, do xuất hiện nhiều điểm xung đột gữa các dòng xe, nhất là dòng xe rẽ trái, nên tại nút hay có ùn tắc.

Với cách nhìn như vậy, mọi giải pháp có tác dụng làm giảm cường độ giao thông hay làm tăng khả năng thông xe đều góp phần làm giảm ùn tắc giao thông.

Mức độ làm giảm cường độ giao thông hay tăng khả năng thông xe nhiều hay ít là tiêu chí đánh giá tính hiệu quả của giải pháp đó khi ứng dụng để giải bài toán ùn tắc. Vì vậy, “cần lấy 2 tiêu chí kĩ thuật là giảm cường độ giao thông và nâng cao khả năng thông xe để đánh giá, lựa chọn các giải pháp chống ùn tắc”.

Tuy nhiên, để tránh tình trạng tái ùn tắc và có tầm nhìn lâu dài, cần thiết phải tiến hành các gải pháp mang tính chiến lược tầm xa và đồng thời thực hiện ngay những giải pháp tình thế để “cứu vãn” và cải thiện tình hình ùn tắc nghiêm trọng trong thời gian qua.

Không khó để thông xe

Thực tế tắc đường của đô thị Việt Nam hiện nay đang diễn ra theo kiểu “vết dầu loang”: trước tiên tắc ở nút sau đó lan ra cả tuyến đường. Cho nên, giải quyết ùn tắc ở nút sẽ giúp tháo ùn tắc cả tuyến.

Nhưng, trong điều kiện kết cấu của các nút giao thông hiện có và với nguồn nguồn kinh phí hạn hẹp thì làm sao để nâng cao khả năng thông xe tại nút được? - Chỉ có thể bằng cách đảo giao thông, dùng đèn tín hiệu và phối hợp giữa hai cách làm này.

Các chuyên gia đồng tình rằng, việc bố trí đèn tín hiệu chỉ thích hợp khi cường độ giao thông không nhỏ quá hoặc không lớn quá. Việc bố trí đèn tín hiệu trong trường hợp cường độ giao thông nhỏ chỉ làm cản trở giao thông và gây ùn tắc.

Còn khi cường độ giao thông quá lớn (trường hợp không có cầu vượt) thì mới tổ chức bằng đèn tín hiệu. Song, chu kì của đèn tín hiệu phải được điều khiển cho tương thích với cường độ giao thông của từng dòng xe. Hơn nữa, phần lớn các nút, cường độ các dòng xe qua nút cũng thường xuyên thay đổi theo thời gian nên dùng đèn tự động điều chỉnh thời lượng từng pha đèn phù hợp với cường độ của từng dòng xe tương ứng, như đã làm thành công với nút Kim Mã – Liễu Giai (Hà Nội) và cần phải nhân rộng.

Tuy vậy, cũng có nút khi đã thực hiện các giải pháp này mà tình hình ùn tắc vẫn chưa được cải thiện thì cần “chia sẻ” các phương tiện muốn rẽ trái cho các nút lân cận khi chúng còn khả năng hỗ trợ bằng cách cấm dòng xe rẽ trái. Khi đó, quãng đường lưu thông sẽ dài ra, nhưng chắc chắc người điều khiển phương tiện sẽ chấp hành vì biết mình đang không chui vào chỗ tắc!

Có một giải pháp các nhà tổ chức giao thông ở ta còn ít quan tâm là: Cần nghiên cứu tổ chức chạy xe ở vùng tốc độ có khả năng thông xe cao: Trong điều kiện thông thường, thời tiết khô ráo, mặt đường tốt thì khả năng thông xe tốt nhất khi dòng xe có tốc độ lân cận 40-50km/h, khi đường trơn ướt thì tốc độ trên nhỏ hơn.

Tất nhiên, có nhiều giải pháp đã được cơ quan tổ chức giao thông tiến hành và ít nhiều mang lại hiệu quả để nâng cao khả năng thông xe như quy định tuyến đường, giờ cho phép với 1 số loại xe, tổ chức đường một chiều, phân làn giao thông… Dù vậy, các giải pháp đó cũng cần tính toán và cần phải quy tụ đủ nhiều điều kiện và vẫn chấp nhận chi phí “kinh tế” cao!

Ngoài ra, nâng cao khả năng thông xe sẽ đạt hiệu quả cao khi có được sự điều phối và theo dõi giao thông giữa các nút, các tuyến và trên toàn mạng lưới. Từ đó, việc điều hành và xử lí “sự cố” cũng sẽ thuận lợi hơn rất nhiều cho các lực lượng chức năng.