Đầm tôm nứt nẻ ở xã Kỳ Trinh (huyện Kỳ Anh, Hà Tĩnh). (Ảnh: T.G)

Chưa hết, 80% các con nợ ngân hàng ở đây hiện đang khăn gói ra Bắc, vào Nam để kiếm miếng cơm manh áo qua ngày, còn những “cục nợ to đùng” thì vẫn được… “treo” lơ lửng!

Từ đỉnh xuống đáy

Con đường đất gập nghềnh khúc khuỷu từ trung tâm xã dẫn về xóm Hòa Lộc (Kỳ Trinh) chìm trong mịt mùng bụi đỏ. Làng xóm, cỏ cây tiêu điều, xác xơ dưới cái nắng tháng Bảy cháy da, kèm những trận gió Lào khô khốc. Vụ tôm Xuân Hè năm nay ở đây chỉ còn lại... những vuông tôm trơ đáy. Những con người chúng tôi gặp đều chán chường mệt mỏi, thở dài não nuột khi nhắc đến tôm.

Trưởng thôn Hoà Lộc, Trần Xuân Trị bần thần: “Xóm tôi có diện tích nuôi tôm nhiều nhất xã với 119 ha. 80% gia đình trong thôn tham gia nuôi tôm và cũng chừng ấy phải vay mượn ngân hàng để lấy vốn đầu tư. Năm nay nữa là năm thứ 3 liên tiếp tôm bị dịch bệnh. Dân chúng tôi lại bắt đầu những chuỗi ngày chạy bữa với nợ nần chồng chất...”.

Kỹ sư Dương Tri - người trực tiếp phụ trách nuôi tôm ở xã Kỳ Trinh cho biết: “Bà con ở đây do thiếu vốn nên đầu tư cho nuôi tôm còn nửa vời, được chăng hay chớ; tính cộng đồng còn thấp... Đơn cử là chuyện tôm bị dịch bệnh vừa qua. Khi có hộ nuôi phát hiện dịch bệnh nhưng không báo cáo với chúng tôi mà vẫn tiếp tục tiến hành tháo nước, lấy nước. Vì thế nên dịch đã nhanh chóng lan rộng. Và, khi tôm đã bị bệnh hàng loạt, Phòng về kiểm tra, lúc ấy chính quyền địa phương mới thực sự hay tin...”.

Nghề nuôi tôm về với Kỳ Trinh từ những năm 1998-1999. Phó chủ tịch UBND xã Kỳ Trinh, Nguyễn Tiến Quảng nhớ lại: “Hưởng ứng chủ trương của cấp trên, chúng tôi đã động viên bà con mạnh dạn chuyển đổi diện tích đất lúa kém hiệu quả sang nuôi tôm. Năm 2002 bắt đầu phát triển rầm rộ. 187 ha nuôi tôm của xã cũng xuất hiện từ phong trào ấy”.

Năm 2003- 2005 được xem là thời kỳ hoàng kim của con tôm trên địa bàn xã Kỳ Trinh. Có năm được mùa, năng suất tôm trên địa bàn đạt trên 100 tấn. Mùa tôm trở thành ngày hội của dân làng. Họ bồng bế, dắt díu nhau dựng lều, dựng lán ngay tại đầm tôm để tiện việc chăm sóc, bảo vệ. Những đoàn xe của tư thương cũng tấp nập vào ra.

Thế nhưng,“ngày vui ngắn chẳng tày gang”, năm 2006, tôm Kỳ Trinh bị dịch bệnh mất trắng trên diện rộng. Hàng trăm gia đình cải tạo hồ để nuôi tiếp, lại tiếp tục bị chết hàng loạt. Vài năm thu hoạch chưa đủ tiền trả nợ cho đầu tư ban đầu thì vụ tôm 2006 lại bị thiên nhiên “cướp” đi tất cả. Lại tiếp tục vay mượn, dốc hết vốn liếng vào đồng tôm để gỡ. Vụ tôm 2007, sau khi vật lộn với dịch bệnh, đa số gia đình đã thả nuôi và tôm phát triển tốt. Trong xóm ngoài thôn vui mừng ca hát. Đùng một cái khi gần thu hoạch, bão lụt lại cuốn trôi tất cả. Lại trắng tay!

Nhà giàu thành... “nhà đói”

Nợ nần đã chồng chất nhưng vụ tôm 2008, người dân lại tiếp tục vay mượn, thậm chí cả vay nóng để tiếp tục đầu tư nuôi tôm với hy vọng sẽ cứu vãn được phần nào thất bát. Thế nhưng, trong tổng số 37 ha tôm bị dịch bệnh của toàn huyện Kỳ Anh thì riêng xã Kỳ Trinh đã “đóng góp” 20 ha. Số còn lại, hầu hết cũng bỏ bê vì không biết tôm còn hay mất! Nợ nần chồng chất, lãi mẹ đẻ lãi con đã đẩy những người nuôi tôm ở Kỳ Trinh càng lún sâu vào nợ...

Ngồi bần thần bên hồ tôm trơ đáy, anh Đàn (thôn Hoà Lộc) buồn rầu: “Tôi nuôi 7 hồ tôm từ ba bốn năm nay rồi và năm nào cũng lỗ. Càng cố vớt vát lại càng lỗ thêm. Mấy chục triệu vay ngân hàng không biết rồi lấy gì mà trả...”. Anh Dương Văn Anh cũng chung hoàn cảnh: “Năm 2003, tôi nhận hồ và đầu tư cải tạo hết 50 triệu đồng. Từ đó đến nay, hầu như năm nào cũng mất. Không những nợ nần chất đống mà mùa giáp hạt vừa rồi, gia đình tôi nằm trong diện phải cứu đói...!”. Trưởng thôn Trần Xuân Trị cho biết, chính anh cũng bán đến 5 con trâu, bò đầu tư vào tôm nhưng đến nay vẫn còn nợ ngân hàng như “chúa Chổm”.

Anh Nguyễn Tri Hà-Phó chủ tịch Hội nông dân xã Kỳ Trinh - người trực tiếp phụ trách công tác vay vốn của xã làm một con tính nhỏ: “Hiện tổng dư nợ của dân toàn xã là 8 tỷ đồng, trong đó, vốn vay để nuôi tôm đã chiếm tới một nửa. Riêng thôn Hòa Lộc, điểm sáng về tôm trước đây thì bây giờ lại trở thành địa bàn trọng điểm của... nợ với số tiền 3,2 tỷ đồng”.

Còn nhớ, dăm năm trước đây, chuyện thời sự của người dân Hoà Lộc không gì ngoài tôm. Họ họp bàn, kiến nghị, đề xuất để chuyển bằng được một số diện tích làm lúa sang nuôi tôm. Mỗi hộ dân tự nguyện đóng góp 1 triệu đồng cho việc quy hoạch chuyển đổi, múc hồ, đắp đập. Vì thế diện tích trồng lúa toàn thôn chỉ còn lại 115 ha. Nhiều gia đình khá giả như anh Đàn, anh Anh, anh Bằng, anh Trị… đã “đuổi” lợn đàn, trâu đàn ra nuôi tôm, nhưng bây giờ tất cả còn lại chỉ là những món nợ quá sức.

Trưởng thôn Trần Xuân Trị cho biết, vừa qua các anh đã làm một cuộc điều tra và kết quả thật đáng buồn: Từ một khu dân cư trù phú vào bậc nhất nhì của xã, đến nay Hoà Lộc có tỷ lệ hộ nghèo chiếm tới 82%! Vào đầu vụ mùa có 30 hộ đứt bữa, sau đó con số ấy càng lúc càng cao. Thật trớ trêu, những hộ phải cứu trợ này trước đây chính là những hộ thuộc diện khá giả. Ngược lại, không ít hộ nghèo như ông Đào, chị Thỉnh, anh Chất... trước đây do không có tiền để đấu thầu hồ nuôi tôm thì nay lại trở nên khá giả nhờ… những hướng làm ăn khác.

Đầm tôm hoá... “đầm nợ”

Một yếu tố cực kỳ quan trọng ở đây là điều kiện kỹ thuật của các đầm nuôi không đảm bảo. Theo yêu cầu của nghề nuôi tôm, ở những vùng nuôi tập trung nhất thiết phải có cống cấp, thoát nước riêng biệt, thế nhưng ở Kỳ Trinh thì tất cả đều sử dụng cấp, thoát nước chung một kênh. Vậy là, khi hồ tôm này bị bệnh, chủ hồ xả nước ra kênh, hộ khác lại vô tình lấy nước vào, thế là dịch bệnh lây lan khắp vùng.

Tệ hại hơn, ở vùng Hoà Lộc, toàn bộ vùng nuôi tập trung ở đây không những không có kênh cấp, thoát riêng biệt, mà cả vùng nuôi này đều tận dụng cống xả lũ của tuyến đê ngăn mặn được xây dựng từ năm 1958 trên địa bàn để làm cống cấp, thoát! Ngoài những nguyên nhân trên thì vùng này còn thiếu nguồn nước ngọt từ việc đắp đập ở khe Mũi Đòi để dẫn nước về Cầu Voi (Kỳ Thịnh) kể từ năm 2005.

Hiện tại nguồn nước để nuôi tôm còn bị ô nhiễm do nước thải ở KCN Vũng Áng, các khu dân cư chảy về qua cống Tây Yên nằm cách đó không xa. Khi cống Tây Yên mở sẽ đưa nguồn nước ô nhiễm về vùng nuôi này và hộ nào lấy nước trong dịp này thì tôm rất dễ bị nhiễm bệnh...

Hiện tại, khoảng 80% hộ nuôi tôm ở Kỳ Trinh phải cơm đùm, cơm gói vào Nam, ra Bắc làm thuê làm mướn, bởi họ không muốn... chết đói! Về lâu dài, nếu chính quyền và ngành chức năng không giúp dân tìm ra lối thoát nào từ các “ao đầm” cả về nghĩa đen lẫn nghĩa bóng này thì chắc chắn hàng nghìn hộ dân, hàng vạn con người sẽ đối mặt với nghèo đói triền miên, bởi một phần lớn diện tích đất lúa đã chuyển thành ao hồ. Những căn nhà trống hơ, trống hoác, những đầm tôm mênh mông đã và đang trở thành “đầm nợ” này sẽ còn đeo đẳng người dân Kỳ Trinh đến bao giờ?

Chính Thu - Thúy Ngọc