Tượng đài chiến thắng ngã ba Đồng Lộc

Cũng trong tháng bảy, có một ngày không thể nào quên, 40 năm trước, mười cô gái thanh niên xung phong vĩnh viễn nằm lại ở nơi đây.

Còn đây, chứng tích của chiến tranh

Chiếc xe bon bon trên con đường Hồ Chí Minh huyền thoại thênh thang, uốn lượn dưới rừng thông xanh mướt mát. Chẳng thể tin được vùng đất bình yên này 40 năm trước từng là túi bom, là tử địa. Nhưng chính vào những ngày tháng gian khổ ấy, các lực lượng tham gia chiến đấu đã lập nên những chiến công hiển hách. Với tinh thần "Tất cả cho miền nam ruột thịt", quân và dân Hà Tĩnh đã huy động hết sức người, sức của cùng cả nước góp phần vào cuộc chiến đấu bảo vệ độc lập của Tổ quốc.

Từ trong gian khổ, xuất hiện nhiều cá nhân tập thể anh hùng. Ðiển hình như anh hùng La Thị Tám, Uông Xuân Lý, Vương Ðình Nhỏ, Nguyễn Tiến Tuẫn. Trong tập thể và cá nhân đó nổi lên hình ảnh mười cô gái thanh niên xung phong tiểu đội 4, thuộc Tổng đội 55 do tiểu đội trưởng Võ Thị Tần chỉ huy lập những chiến công oanh liệt. Mười cô đào đắp hàng nghìn mét khối đất đá, san lấp hàng nghìn hố bom, hướng dẫn hàng trăm chuyến xe, cứu hàng trăm chuyến hàng.

Ðến với Ðồng Lộc hôm nay, sự mất mát hy sinh không còn nữa, chỉ hiện hữu nơi đây một mầu xanh bất diệt và một quần thể di tích. Với sự giúp đỡ của các ban, ngành cấp tỉnh, bộ, ngành trung ương, khu chứng tích chiến tranh ngã ba Ðồng Lộc được bảo vệ và tôn tạo một số công trình có ý nghĩa tưởng niệm với kinh phí đầu tư trên bảy tỷ đồng, bao gồm các hạng mục: tượng đài chiến thắng, quảng trường cụm biểu tượng ngành giao thông vận tải, các lực lượng công an, bộ đội; bảo tàng ngã ba Ðồng Lộc, nhà truyền thống lực lượng Thanh niên xung phong; nhà bia tưởng niệm, khu mộ mười cô.

Năm 1988, ngã ba Ðồng Lộc được Nhà nước công nhận là di tích Quốc gia. Trung ương Ðoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh chọn nơi đây làm trường giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ.

Anh Nguyễn Văn Thắng, trưởng Ban quản lý khu di tích ngã ba Ðồng Lộc cho biết: "Trung ương Ðoàn dự kiến sẽ đầu tư khoảng 13 tỷ đồng, tiếp tục nâng cấp các hạng mục, xây nhà khách, nâng cấp tượng đài chiến thắng, nhà bia và hội trường đa chức năng. Khôi phục khu di tích ngoài trời và làm mới sa bàn tái hiện Ðồng Lộc trong những tháng ngày khói lửa chiến tranh. Ngày cao điểm, nơi đây đón tiếp khoảng 80 đoàn. Còn lại, bình quân khoảng 40-50 đoàn. Trong năm 2007, khu di tích đón gần 90.000 lượt người. Hy vọng năm nay, sau khi nhiều hạng mục trong di tích hoàn thành và đưa vào sử dụng, chúng tôi sẽ đón khoảng 100.000 lượt người".

Kỷ niệm ngày thương binh, liệt sĩ năm nay càng có ý nghĩa hơn khi Ðại tướng Võ Nguyên Giáp trao tặng cho khu di tích cây đa và cây ngọc lan. Ông Hà Văn Thạch, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hà Tĩnh xúc động nắm chặt tay vị tướng già nói: "Ðây là món quà vô giá mà Ðại tướng gửi tặng cho khu di tích ngã ba Ðồng Lộc. Chúng cháu sẽ trồng, chăm bón để nó tốt tươi và trường tồn".

Cây đa được trồng trong khu di tích sẽ tỏa bóng mát cho những du khách về thăm ngã ba Ðồng Lộc và cây ngọc lan được trồng trong khu mộ của mười cô gái sẽ luôn tỏa hương nhớ ơn mười liệt nữ, như mong muốn của Ðại tướng. Những người trông coi khu di tích kể lại, giữa mùa hè, gió Lào nắng lửa, vậy mà trong suốt cả tuần sau khi hai cây được trồng xuống đất, trời dịu mát và cứ tới chiều là có cơn mưa.

Và nghe huyền thoại mười cô gái

Tiểu đội mười cô gái ngã ba Đồng Lộc - 1969

"42.900 quả bom phá, 12.000 quả bom từ trường, 96 bom bi, 94 rốc két... đã đổ xuống đây, tính bình quân một mét vuông hứng chịu ba quả bom. Chiều ngày 24-7-1968, máy bay địch dội xuống ngã ba này 60 quả bom tấn, mười cô gái thanh niên xung phong đã ngã xuống nơi này...".

Người hướng dẫn viên không nhớ mình nhắc về sự kiện ấy bao nhiều lần nữa, nhưng lần nào cũng nghẹn ngào, rưng rưng nước mắt, cô đã truyền lại cho khách tham quan một sự tiếc thương khôn nguôi đối với mười liệt nữ. Dòng người cúi đầu mặc niệm không thể kìm ngăn những giọt nước mắt.

Lẫn trong khói hương nghi ngút là mười ngôi mộ trắng. Ðây tiểu đội trưởng Võ Thị Tần cùng đồng đội Cúc, Nhỏ, Hà, Hợi, Hường, Rạng, Xanh và hai người tên Xuân nằm dựa vào chân đồi Trọ Voi quanh năm thông reo vi vút. Trước khu mộ vài mét, còn đó hố bom nơi các chị hy sinh anh dũng. Những bát hương cắm đầy chân hương, cứ thi thoảng bốc hỏa, rồi lại đầy lên.

Trên các ngôi mộ trắng, chất đầy hoa tươi và gương, lược, bồ kết do người hành hương khắp nơi mang tới. Sau lưng các chị nằm hai cây bồ kết do Ðại tá Nguyễn Tiến Tuẫn trồng đang độ trổ hoa. Tôi bần thần đứng nghe anh Ðào Anh Tuân, trưởng phòng nghiệp vụ, Ban quản lý khu di tích kể rằng trong chiến tranh, thiếu thốn trăm bề, các cô gái thanh niên xung phong dọc ngang trên tuyến đường Trường Sơn chỉ ước ao hai thứ: bồ kết và khăn mùi xoa. Bồ kết để gội đầu và mùi xoa tặng bộ đội.

Trong dòng người lặng lẽ và thành kính thắp hương trên mộ mười cô, có một người cựu chiến binh, mái đầu bạc trắng, ông Nguyễn Huy Hoàng, Chủ tịch Hội Cựu thanh niên xung phong xã Thạch Kim. Bàn tay ông cùng đồng đội đào bới, tìm kiếm thi thể mười cô.

Ông Hoàng nhớ lại: "Ngày hôm đó, máy bay địch quần nát vùng đất bởi hàng loạt quả bom tấn. Vào lúc bốn giờ chiều ngày 24-7, nhận được tin dữ, tiểu đội của tôi được điều động về đây tìm kiếm thi thể mười o. Chúng tôi đào bới suốt ba ngày, ba đêm để tìm ra được đồng đội cuối cùng, o Cúc, trong khi trên đầu bom vẫn rơi, đạn vẫn nổ. Bốn chục năm rồi, cứ ngày giỗ, tôi lại vào thắp hương cho đồng đội cũ".

Bà Lê Thị Nhị, thôn Xuân Phương, xã Thạch Kim, trước đây cùng tổng đội thanh niên xung phong với mười o, lúi húi thắp hương dưới hố bom rồi quay sang đốt một bó bồ kết to. Hương bồ kết tỏa bay, lan nhẹ trong không gian càng làm cho mọi người xúc động mạnh. Bà rơi nước mắt nói: "Bao nhiêu năm ni, tôi đều đốt bồ kết cho các o. Thương lắm, trước khi hy sinh, chưa o nào kịp ăn cơm chiều, kịp gội đầu. Khi thi thể các o được tìm thấy, những mái đầu xanh bết đầy bùn đất".

Ðến với ngã ba Ðồng Lộc, khách thập phương còn được nghe những câu chuyện huyền thoại, nửa thực, nửa hư về mười cô gái. Thi thoảng, những người trông coi phần mộ hay nhân dân địa phương đi ngang qua đây vẫn nghe như có tiếng bước chân trên sỏi đá, nghe như tiếng các o khóc, cười. Những câu chuyện ngẫu nhiên nhưng lại gắn với những sự kiện có thật khiến mọi người càng tin rằng "các o thiêng lắm".

Chúng tôi rời ngã ba Ðồng Lộc khi từng đoàn người xe vẫn nối đuôi nhau đi vào khu di tích. Bầu trời cao xanh thăm thẳm, rừng thông càng thêm mướt mát, và hoa mua rực rỡ sắc mầu. Những ai từng đặt chân đến đây sẽ ghi nhớ mảnh đất này như ghi ơn mười người con gái bình dị đã hy sinh tuổi thanh xuân của mình góp phần làm nên cuộc sống thanh bình hôm nay.

Theo Nhân Dân