Người xưa thường nói ở chùa Thầy:“Có động, có hồ, có chợ Trời/Núi sông tiêu biểu giải kỳ quan”.
 |
|
Chùa Thầy cổ kính |
Chùa Thầy, thuộc xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, tỉnh Hà Tây là danh lam thắng cảnh, khu di tích lịch sử cách mạng đã được Nhà nước xếp hạng đặc biệt, cách thủ đô Hà Nội gần 20km, theo đường cao tốc Láng - Hòa Lạc. Người xưa thường nói ở chùa Thầy:“Có động, có hồ, có chợ Trời/Núi sông tiêu biểu giải kỳ quan”. Đến với chùa Thầy, ngay cả chúa Định Vương Trịnh Căn cũng phải thốt lên rằng: “Nay thấy chùa Thiên Phúc ở núi Phật tích như viên ngọc nổi lên giữa đám ruộng sỏi đá rạng vẻ xuân tươi ở cả bốn mùa. Động tiên hệt như cõi thanh hư, bên vách còn in mây ráng... Đó chính là vườn xanh, núi Thúy dời đến chốn nhân gian vậy”.
Nhưng không phải chỉ có thế, đến chùa Thầy, du khách còn được tham dự một Lễ hội tưng bừng với các trò chơi dân gian độc đáo như múa rối nước, đấu vật, đá cầu, hát đối đáp và thưởng thức ẩm thực vùng quê…"Nhất vui là Hội chùa Thầy", cảm nhận đó của du khách có lẽ được bắt nguồn từ một không gian di tích thoáng đãng, sạch sẽ và văn minh cũng như từ sự đồng điệu trong ý thức cộng đồng bảo tồn, phát huy giá trị di tích danh thắng của mỗi người dân Sài Sơn. Hội chùa Thầy diễn ra từ ngày 5 đến ngày 7 tháng 3 âm lịch, nhưng cũng giống như chùa Hương, du khách đến chùa Thầy lai rai hết xuân và vãn cảnh quanh năm. Thường ngày chùa vẫn trầm mặc linh thiêng, núi vẫn huyền diệu, nhưng vào mùa Lễ hội vẻ đẹp của non nước chùa Thầy còn tấp nập rộn ràng và lung linh huyền ảo hơn, khi mọi nghi lễ vẫn được tiến hành trang nghiêm theo phong tục cổ truyền như lễ tắm tượng, lễ cúng Phật và chạy đàn, rước kiệu, có chương trình biểu diễn múa rối truyền thống, các hoạt động văn nghệ, giao lưu…làm vui lòng khách đến hội chùa. Ngày hội quan trọng nhất ở chùa Thầy là ngày mồng 7 tháng 3 âm lịch hàng năm, tương truyền đó là ngày Pháp sư Từ Đạo Hạnh hóa Phật và hội chùa được mở ra chính là để tưởng niệm thiền sư. Thiền sư Từ Đạo Hạnh vừa là tăng, là phật, vừa là vua và là Tổ sư của nghề múa rối cổ truyền. Thiền sư có tên tục là Lộ, con quan Đô sát Từ Vinh, mẹ là Tăng Thị Loan, quê ở làng An Lãng, huyện Vĩnh Thuận (nay thuộc làng Láng, Đống Đa, Hà Nội). Ngay từ thuở nhỏ, cậu bé khôi ngô, tuấn tú họ Từ đã có những hành động khác thường. Lớn lên, cậu Từ ứng thi khoa Bách Liên, đỗ đầu nhưng không ra làm quan mà quyết tâm xuất gia học đạo, rồi cùng các ngài Giác Hải, Không Lộ sang Tây Thiên (Ấn Độ) cầu Pháp. Sau khi cầu được pháp thuật, chàng trai họ Từ trở về núi Sài, ngày đêm tụng tập. Đến khi niềm tục lắng trong, ngài trở về giảng đạo, dạy học, hái thuốc giúp dân và tổ chức nhiều trò chơi dân gian như: đá cầu, đấu vật, múa rối và hát đối đáp... Nhân dân trong vùng vô cùng kính mến, cảm phục tài năng và đức độ của thiền sư và gọi Ngài bằng “Thầy”. Từ đó, chùa Ngài tu được gọi là chùa Thầy, núi Ngài hoá gọi là núi Thầy, làng Ngài sinh sống gọi là làng Thầy, thậm chí hàng tổng cũng được gọi là tổng Thầy…
Chùa Thầy được xây dựng vào thời Lý Nhân Tông (1072-1127), lưu dấu tu hành của cao tăng - Thiền sư Từ Đạo Hạnh. Kiến trúc ban đầu của chùa Thầy chỉ là một thảo am nhỏ sau mới xây thành quy mô lớn, gồm hệ thống chùa Thượng, chùa Trung, chùa Hạ, chùa Cả. Quy mô, kiến trúc nghệ thuật chùa Thầy đặc sắc, có hệ thống tượng thờ quý giá. Qua cầu Nguyệt Tiên Kiều, là đường lên núi, trên đường lên núi có chùa Cao với hang Thánh Hóa (tương truyền là nơi Thiền sư Từ Đạo Hạnh trút xác để đầu thai làm vua Lý Thần Tông); có hang Các Cớ (tương tuyền là nơi nghĩa quân họ Lã tuẫn tiết). Trên núi có chợ Trời. Từ hang Cắc Cớ lên là đến đền Thượng, đi tiếp sẽ đến chùa Bối Am (chùa Một Mái), cạnh chùa có đền kỷ niệm Phan Huy Chú, có Nhà lưu niệm Bác Hồ...
Như vậy, chùa Thầy không chỉ là công trình kiến trúc cổ có giá trị, thỏa mãn các hoạt động tín ngưỡng mà còn thỏa mãn những hoạt động du lịch thắng cảnh hấp dẫn đối với du khách. Hội chùa Thầy hàng năm diễn ra là sự hòa hợp giữa tín ngưỡng dân gian, Phật giáo và Đạo giáo. Hội chùa Thầy là niềm ước ao về một cuộc sống tốt đẹp hơn, sung túc hơn và là nỗi nhớ muôn đời của các thế hệ người dân Sài Sơn nói riêng, người dân Việt Nam nói chung. Cho nên, cứ mỗi mùa Lễ hội, người dân Sài Sơn lại đua nhau làm cỗ và sắm sanh lễ vật dâng cúng. Và, trong mâm cỗ của người Sài Sơn bao giờ cũng vậy, không thể thiếu món tôm cuốn hành bình dị mà rất đặc trưng của vùng đất bán sơn địa này. Với một con tôm càng nhặt sạch, một lát trứng rán, một lát giò lụa, một ít rau thơm, một củ hành lá trần qua nước sôi…, tất cả được gói trong một chiếc bánh đa nem, người dân Sài Sơn đã tự tạo cho mình một món ngon quê nhà, để rồi ai đó đã nếm thử một lần đều nhớ mãi. Bên cạnh món tôm cuốn hành, đến với chùa Thầy, du khách còn được thưởng thức và mua làm quà cho những người thân một thứ bánh đặc biệt, đó là bánh chè lam dẻo dai, thơm bùi, mát dịu. Trên đất nước Việt Nam có rất nhiều nơi làm bánh chè lam, nhưng bánh chè lam ở Sài Sơn vẫn có nét riêng rất độc đáo, đó là bánh được làm từ bỏng gạo nếp thơm, một ít lạc rang vàng, bỏ vỏ trộn với mật mía. Bánh được tạo dáng hình con giống, lăn bột và gói kín trong những mảnh lá chuối khô vừa để chống ẩm vừa giữ được mùi thơm lâu ngày.
Tâm nguyện của người Sài Sơn mỗi mùa Lễ hội là từ những trò chơi dân gian đến những món ẩm thực quê nhà đều đem đến cho du khách sự ngưỡng mộ để luôn luôn mang trong lòng niềm vui sau khi đến với hội chùa, như câu ca xưa truyền tụng “Nhất vui là hội chùa Thầy”./.
Phương Mai
|