Đền Mẫu Âu Cơ toạ lạc tại xã Hiền Lương, huyện Hạ Hoà, tỉnh Phú Thọ - mảnh đất địa đầu phía Tây Bắc huyện Hạ Hoà.
 |
|
Đền Mẫu Âu Cơ ở Hạ Hoà, tỉnh Phú Thọ |
Hiền Lương là vùng đất sơn thuỷ hữu tình, có núi non trùng điệp, hoà quyện cùng những đầm nước mênh mông và một dải đồng bằng ven sông Hồng màu mỡ.
Tương truyền, mẹ Âu Cơ sau khi để lại người con cả trên núi Nghĩa Lĩnh đã đưa 49 người con lên núi mở đất sinh cơ lập nghiệp. Khi đến Hiền Lương, mẹ dừng lại, dạy các con khai khẩn đất đai, lập nên làng xóm đông vui, trù phú. Một ngày kia, mẹ Âu Cơ theo đám mây ngũ sắc hoá về trời, để lại ngay dưới gốc đa giữa cánh đồng một dải yếm hoa. Tìm mãi không thấy mẹ Âu Cơ, tin rằng mẹ đã về trời, các con của mẹ bảo nhau lập đền thờ dưới gốc đa ấy để tưởng nhớ công ơn của Tổ Mẫu. Lâu dần đền thờ Tổ Mẫu được mang tên xã Hiền Lương. Người dân địa phương thường gọi nơi đó là đền Hiền Lương và ngày nay nhân dân cả nước mỗi khi nhắc đến đền thờ Tổ Mẫu đều kính cẩn gọi là đền Mẫu Âu Cơ.
Đền Mẫu Âu Cơ được xây dựng thời Hậu Lê trên một khoảng đất rộng giữa cánh đồng. Đền nằm ẩn dưới một gốc đa cổ thụ, mặt quay về hướng chính Nam, bên tả có giếng Loan, bên hữu có giếng Phượng, phía trước có núi Giác gọn gàng như một án thư, sau lưng đền là sông Hồng uốn khúc. Người ta bảo đền Mẫu Âu Cơ toạ lạc giữa mảnh đất rồng lượn, hổ ngồi, tích tụ được khí thiêng sông núi nên ngôi đền tuy bình dị mà rất trang nghiêm; xung quanh đền bốn mùa cây cối xanh tươi, hương hoa ngan ngát khiến cho du khách đến vãn cảnh đền đều cảm thấy lòng lâng lâng, thư thái đến lạ lùng.
Đền Mẫu Âu Cơ cũng giống như bao ngôi đền khác ở Việt Nam, tuy không đồ sộ, chỉ gồm 5 gian đại bái và 3 gian hậu cung, nhưng nhìn ở góc độ nghệ thuật kiến trúc thì đây là ngôi đền rất đặc sắc. Tại đền Mẫu Âu Cơ, du khách còn được chiêm ngưỡng nhiều bức chạm gỗ quý giá được coi là những tiêu bản của nền nghệ thuật Việt Nam. Trong đền còn lưu giữ cả một hệ thống các di vật cổ có giá trị thẩm mỹ cao như tượng Âu Cơ, tượng Đức Ông, Long Ngai, khám thờ.... được đục chạm tỉ mỉ và tinh tế.
Tượng Mẫu Âu Cơ cao 0,85m được đặt trong một khám thờ, xung quanh cửa khám chạm thủng nhiều lớp theo đề tài tứ quý: tùng, cúc, trúc, mai rất đẹp mắt và mềm mại. Khám thờ được đặt trên thượng cung thờ cao 2,2m rất bề thế ở gian trong cùng của ngôi đền. Tượng Mẫu Âu Cơ ngồi uy nghi trên ngai, mình mặc áo đỏ, yếm trắng, đầu đội mũ lấp lánh kim cương, cổ đeo vòng vàng, tay cầm viên ngọc, tay kia đặt lên gối thư thái. Đây là pho tượng được tạo tác vào thời Lê, có giá trị về nghệ thuật tạo hình và thẩm mỹ. Có thể nói, đền Mẫu Âu Cơ là di tích thờ Quốc Mẫu quan trọng trong hệ thống di tích lịch sử văn hoá của tỉnh Phú Thọ.
Trải qua hơn năm thế kỷ, người dân Hạ Hoà cùng con cháu thập phương luôn thành tâm dâng hương kính lễ tưởng nhớ Tổ Mẫu Âu Cơ và cầu xin Người phù hộ độ trì cho Quốc thái dân an. Ngày nay đền thờ Tổ Mẫu Âu Cơ đã trở thành điểm đến của du khách thập phương tìm về cội nguồn nòi giống Tiên-Rồng, nhất là vào dịp lễ hội chính ngày 7 tháng Giêng hàng năm./.
V.T
|