Mặc dù các ngân hàng đều hứa hẹn tạo điều kiện tiếp cận vốn vay cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), song theo ghi nhận bên lề Diễn đàn DNNVV - một hoạt động nằm trong khuôn khổ Tuần lễ DNNVV 2008 (từ ngày 17 - 21/11/2008) - do Phòng Thương mại & Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Tập đoàn Đại Dương đồng tổ chức: "Vốn ngân hàng tiếp tục là kênh huy động khó khăn đối với các DNNVV bên cạnh nỗi lo không có đầu ra cho sản xuất do sức tiêu thụ của thị trường trong và ngoài nước đều suy giảm".

Đau đầu vì lãi suất ngân hàng

Với tỷ lệ vốn vay ngân hàng cho đầu tư dài hạn gấp 2 lần vốn tự có, vốn vay ngắn hạn chiếm 500 - 600% vốn tự có, Công ty Cổ phần đóng tầu Hà Nội thực sự gặp nhiều khó khăn từ khi các ngân hàng đồng loạt tăng lãi suất cho vay. Thời gian gần đây, tuy mặt bằng lãi suất cho vay đã giảm đáng kể khoảng 13-13,5%/năm song theo phản ánh của Tổng giám đốc Nguyễn Danh Truyền, DN này vẫn đang "è cổ" để gánh các khoản nợ ngân hàng từ hồi đầu và giữa năm 2008. Khó huy động vốn nên tiến độ triển khai nhiều hợp đồng lớn phải tạm hoãn, thậm chí ngưng hẳn, ảnh hưởng lớn tới kế hoạch sản xuất chung của cả công ty.

Cùng chung cảnh ngộ này là các DN xuất khẩu như Công ty CP Nội thất Shinec - một DN chuyên xuất khẩu đồ gỗ với thị trường chính là châu Âu. Cuối năm 2007, công ty vay ngân hàng với lãi suất khoảng 1%/tháng, nhưng từ giữa quý 1 đến hết quý 2/2008, lãi suất đã "nhảy" lên 2,5%/tháng khiến DN phải xoay xở bằng cách thu hẹp sản xuất - đây là giải pháp tức thời đầu tiên mà nhiều DN đều phải áp dụng trong thời gian qua. "Mặc dù Chính phủ đã có chính sách điều chỉnh lãi suất cơ bản và các ngân hàng cũng đồng loạt giảm lãi suất, song thực tế chúng tôi vẫn vay vào khoảng 17-18%/năm, mức này vẫn quá cao đối với DN" - giám đốc Nguyễn Đức Hạnh bức xúc.

Theo công bố của VCCI tại Diễn đàn DNNVV lần thứ nhất, tính đến hết tháng 10/2008, đã có đến 57,5% DNNVV bị ảnh hưởng xấu khi xuất khẩu, trong khi tỷ lệ này ở các DN lớn là 40,4%. Rõ ràng trước cơn bão khủng hoảng, sức đề kháng của DNNVV bị suy giảm rõ rệt, nếu thiếu đi kênh hỗ trợ vốn từ ngân hàng thì sẽ có không ít DN sẽ phá sản nay mai. Thực tế này tiếp tục được minh chứng qua điều tra mới nhất của VCCI về các DNNVV có quan hệ tín dụng với các ngân hàng (tính đến ngày 31/7/2008): chỉ có 23% DN khẳng định vẫn làm ăn hiệu quả; 73,2% DN hoạt động trung bình và 3,8% gặp khó khăn (trong đó có 1.42% DN có khả năng mất vốn).

Đứng ngồi không yên vì thiếu đầu ra cho sản xuất

"Nói DNNVV khó tiếp cận vốn là đúng, nói lãi suất tín dụng ngân hàng cao không sai, song thiếu đầu ra cho sản xuất mới là nguyên nhân sâu xa dẫn tới tình hình bi đát của DNNVV hiện nay" - ông Trần Duy Toàn, giám đốc Công ty TNHH Dây và Cáp điện Vạn Xuân đặt vấn đề. Không vay được ngân hàng DN có thể xoay sang các kênh khác, lãi suất cao DN vẫn còn sức chịu đựng nếu thị trường tiêu thụ vẫn mạnh, đầu ra cho sản xuất vẫn được duy trì. Ngược lại, sức tiêu thụ trong và ngoài nước đồng loạt giảm mạnh như thời điểm hiện nay thì không mấy DN gắng gượng được.

Một DN chuyên xuất khẩu đồ gỗ, mỗi năm xuất sang châu Âu khoảng 5 triệu USD (thị trường nội địa chỉ chiếm 20%) như Công ty Cổ phần Nội thất Shinec, nay cũng phải ngậm ngùi nhận làm cả những hợp đồng nhỏ lẻ. "Thời điểm cuối năm 2007, đơn hàng về nhiều tới mức chúng tôi làm không xuể. Giờ thì Shinec chẳng thể kén chọn như thế, có hợp đồng về là may mắn lắm rồi" - ông Hạnh tâm sự. Như mọi năm, quý IV là thời điểm các bạn hàng ký kết các hợp đồng cho cả năm sau nhưng giờ đã là giữa tháng 11 vẫn chưa có đối tác nào đặt vấn đề ký kết lâu dài, vì còn phải chờ tín hiệu của thị trường. Theo tính toán của các đơn vị nhập khẩu nước ngoài, sớm nhất là tháng 4/2009 họ mới xác định được nhu cầu của thị trường để đưa ra đơn hàng. Để lấp chỗ trống, công ty đã phải xoay sang các thị trường mới, tìm cách đa dạng hóa sản phẩm để thu hút khách hàng… Ông Hạnh khẳng định, nếu nỗ lực mở rộng thị trường thì DN này vẫn đủ sức cầm cự được hết năm 2009, còn sau đó kết quả kinh doanh ra sao còn phụ thuộc vào sức tiêu thụ của thị trường thế giới có chuyển biến tích cực hơn hay không.