Trao đổi với chúng tôi, TS Võ Trí Thành - Trưởng ban Nghiên cứu chính sách hội nhập kinh tế quốc tế, Viện Nghiên cứu quản lí Kinh tế TƯ (CIEM) cho rằng:

Mặc dù các chỉ số kinh tế vĩ mô trong 2 tháng gần đây được cải thiện đáng kể, tuy nhiên lạm phát vẫn ở mức cao, lòng tin của thị trường còn bấp bênh, chưa kể những hệ lụy mà chúng ta phải đối mặt do nền tài chính đã bước đầu mở cửa trong khi cơn bão tài chính Mỹ chưa có hồi kết. Nếu cảnh báo về nguy cơ rủi ro không đủ mạnh, dễ gây ảo tưởng cho việc hoạch định chính sách phát triển năm tới.

Thời điểm nhạy cảm cần có những chính sách thích hợp

Những diễn biến kinh tế gần đây không thể khiến chúng ta bi quan. Theo ông, chính sách vĩ mô của Việt Nam nên đi theo hướng nào trong thời điểm này?

Hiện giờ đang là thời điểm hết sức nhạy cảm, chính sách vĩ mô đang phải chịu hai áp lực: Một bên là áp lục tăng trưởng, một bên là áp lực bình ổn kinh tế và kiềm chế lạm phát. Thời điểm nhạy cảm đòi hỏi phải có bộ chính sách khôn ngoan, gồm chính sách tài khóa, tiền tệ và tỉ giá hối đoái. Nếu các chính sách này được nới lỏng quá sớm thì công sức chúng ta bỏ ra nửa năm qua sẽ thành "công dã tràng xe cát", nhưng nếu không bám sát tình hình, kinh tế ấm lên rồi mà vẫn thắt chặt quá mức sẽ gây đổ vỡ xã hội. Song trước mắt, tín hiệu ưu tiên nhất mà chúng ta cần phát đi vẫn phải là ổn định vĩ mô, chống lạm phát, đảm bảo an sinh xã hội và hỗ trợ cho các doanh nghiệp còn tiềm năng phát triển.

Ông có cho rằng việc giảm lãi suất của các ngân hàng trong nước sẽ bị chi phối bởi xu hướng suy thoái của kinh tế thế giới?

Theo dự báo do kinh tế thế giới đang thiếu tính thanh khoản nên các nước rất khó khăn trong việc chống lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, khi kinh tế toàn cầu suy giảm dẫn tới giảm cầu đối với nguyên nhiên liệu, đó là điều kiện tích cực để ngân hàng các nước không cần giữ lãi suất quá cao mà vẫn giảm được lạm phát. Còn ở Việt Nam, vì con số lạm phát quá lớn nên vẫn cần duy trì việc thắt chặt chính sách tiền tệ, tài khoá ở mức độ nhất định.

Xuất khẩu - nạn nhân trực tiếp từ "cơn bão tài chính" Mỹ

Xuất khẩu năm nay được đánh giá là sẽ không bị thiệt hại nhiều từ cuộc khủng hoảng nước Mỹ. Điều này còn được duy trì ở năm 2009?

Xuất khẩu của Việt Nam vào năm tới sẽ khó khăn hơn rất nhiều. 9 tháng năm 2008, tổng kim ngạch xuất khẩu đạt 48,57 tỷ USD. Dự kiến tăng trưởng xuất khẩu cả năm nay là hơn 30%. Phần tăng này có một nửa là nhờ giá tăng và một nửa là do khối lượng tăng. Sang năm 2009, hai yếu tố này đều bị suy giảm. Với tình hình kinh tế Mỹ khủng hoảng và tác động tới nhiều nước khác, nhu cầu nhập khẩu trên thế giới sẽ thu hẹp. Hai là kinh tế toàn cầu suy thoái nên giá cả cũng có xu hướng giảm. Dự báo tăng trưởng xuất khẩu năm 2009 dưới 20%.

Liệu chúng ta có thể đưa ra các điều kiện ràng buộc doanh nghiệp, nhà đầu tư nước ngoài phải hướng tới mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu nếu muốn làm ăn tại Việt Nam?

Chúng ta cần hiểu xuất khẩu không chỉ là tối đa hoá số lượng mà còn là tối đa hoá hiệu quả. Muốn tối đa hoá hiệu quả phải dựa vào cách thức mở cửa và cam kết mở cửa của Chính phủ. Khi Việt Nam đã cam kết mở cửa thị trường thì không thể nói tôi thích thế này, tôi không thích thế kia.

Tuy nhiên, vẫn có cách để nâng cao hiệu quả. Ta có thể đặt ra điều kiện về môi trường, về việc làm, có cách xúc tiến đầu tư để cho người nước ngoài thấy họ được khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực nào, có cách đào tạo nhân lực để họ thấy nên đầu tư vào đâu thì sẽ có nguồn nhân lực đầy đủ và tốt nhất, vì nhân lực quyết định hiệu quả của FDI. Ý tôi muốn nói là một mặt ta phải tuân thủ các điều kiện cam kết và tôn trọng lựa chọn của nhà đầu tư, mặt khác vẫn sử dụng "công cụ" cho phép để hướng nguồn vốn đầu tư vào lĩnh vực hiệu quả hơn.

Ngoài xuất khẩu thì tâm lý nhà đầu tư cũng đang bị lung lay bởi những biến động từ nước Mỹ. Yếu tố này sẽ tác động như thế nào tới thị trường trong nước?

Một phần thị trường vốn nước ta đã liên kết với bên ngoài, các nhà đầu tư nước ngoài đang chiếm tới 30% thị trường trái phiếu, 25% vốn hoá thị trường cổ phiếu. Khi kinh tế Mỹ khủng hoảng, kinh tế toàn cầu suy thoái, nhiều khả năng các nhà đầu tư sẽ thay đổi chiến lược, danh mục đầu tư, thay đổi "bài chơi". Hành vi của họ sẽ tác động tới thị trường Việt Nam.