Sau khi có chỉ đạo của Thủ tướng phải thu mua hết lúa hàng hóa, đảm bảo cho người trồng lúa có lãi từ 40% trở lên, giá lúa hơi nhích lên. Tuy nhiên, giá cao khó đến với nông dân bởi hệ thống thu mua của các DN xuất khẩu hiện qua nhiều tầng nấc trung gian.

Tại Vĩnh Long, theo báo cáo của Sở NN&PTNT, hiện còn tồn 400.050 tấn lúa. Tỉnh này có 2 đơn vị được giao chỉ tiêu thu mua lúa tồn đọng trong dân là Cty XNK Vĩnh Long và Cty Lương thực Vĩnh Long.

Ông Lê Quang Dũng, một lãnh đạo của Cty XNK Vĩnh Long cho biết, Cty đang mua bình quân 1.000/tấn ngày và đã mua được 5.000 tấn. Giá mua 6.300 đồng/kg, tăng 400 đồng/kg so với trước. Tuy nhiên đó là giá gạo nguyên liệu được mua với các thương lái.

Còn nông dân bán lúa chỉ được giá dưới 4.500 đồng/kg. Ông Châu Thanh Tùng, Trưởng ấp Hóa Thành, xã Đông Thành (Bình Minh, Vĩnh Long) cho biết: ấp có 220 hộ có ruộng, vụ hè thu đạt sản lượng 619 tấn, đến nay vẫn còn 130 hộ chưa bán được lúa, lượng lúa tồn còn hơn 400 tấn. Gia đình ông Tùng còn 2 tấn lúa chưa bán được.

Ông Tùng cho biết, nông dân chỉ có thể bán lúa cho “hàng xáo” giá từ 4.000 - 4.300 đồng/kg. Sau đó, “hàng xáo” bán cho thương lái và thương lái mới đem bán cho doanh nghiệp. Ông Tùng nói: “Xã Đông Thành có 6 ấp, bà con đều bán lúa như vậy cả, nhưng bán được còn là may. Nghe tin doanh nghiệp mua lúa giá cao mừng lắm nhưng chỉ thấy họ trên ti vi thôi”.

Tại Cần Thơ, nông dân đang bán lúa với giá 4.600-4.800 đồng/kg, tăng khoảng 300 đồng so với tuần trước. Anh Nguyễn Khánh Lớn, chủ một doanh nghiệp nhỏ kinh doanh lúa gạo tại quận Cái Răng cho biết: “Chúng tôi mua lúa trong dân rồi bán lại cho các doanh nghiệp lớn để kiếm lời. Gần 1 tháng nay, các doanh nghiệp lớn không mua nên chúng tôi cũng không thể mua lúa trong dân”.

Tại An Giang, bà Hoàng Thị Hường ở thị trấn Núi Sập (Thoại Sơn) cho biết: “Tuần này giá lúa đã nhích lên 4.500 đồng đến 4.600 đồng/kg, tăng hơn tuần trước 100- 200 đồng. Chúng tôi nghe nói các doanh nghiệp thu mua lúa của dân với giá 5.500 đồng/kg nhưng thực tế chưa thấy doanh nghiệp nào về địa phương mua lúa giá đó”.

Doanh nghiệp kêu ca, nông dân mếu máo

Ông Nguyễn Hùng Linh, TGĐ Cty Thương mại – Du lịch tỉnh Kiên Giang giải thích: “Thực tế Chính phủ chưa có ưu đãi gì cho doanh nghiệp khi thực hiện thu mua lúa gạo trong dân. Cty chúng tôi có trách nhiệm mua 20.000 tấn gạo bằng nguồn vốn vay 150 tỷ từ các ngân hàng thương mại, lãi suất quá cao, từ 1,61% - 1,65% một tháng, tính toán không khéo sẽ lỗ nặng”.

Ông Lê Việt Hải, GĐ Cty Mekong (trực thuộc Thành ủy Cần Thơ) cho biết: “Hiện mỗi ngày chúng tôi chỉ thu mua khoảng 500 tấn gạo của thương lái với giá từ 5.900 đồng đến 6.500 đồng/kg để phục vụ các hợp đồng xuất khẩu đã ký. Kho của chúng tôi cũng đang tồn hàng chục tấn gạo và chưa có hợp đồng tiêu thụ mới. Đến giữa tháng 9, hoàn tất các hợp đồng đã ký, nếu chưa ký được hợp đồng mới thì chúng tôi sẽ phải ngừng mua”.

Anh Nguyễn Khánh Lớn, chủ một doanh nghiệp nhỏ kinh doanh lúa gạo tại quận Cái Răng (TP Cần Thơ), than thở: “Tôi có kho chứa 2.000 tấn, hiện vẫn còn tồn 1.000 tấn gạo từ vụ đông xuân không biết bán cho ai, đành phải “xé nhỏ” để tiêu thụ ở các chợ. Làm như vậy là đã lỗ nặng, tuy nhiên cũng không còn cách nào khác. Còn chuyện mua lúa vụ hè thu thì không thể. Doanh nghiệp nhỏ chúng tôi đã cụt vốn, dù các ngân hàng có cho vay thì cũng không dám vay vì không bán được lúa gạo lại phải trả lãi thì chết”.

Ông Dương Nghĩa Quốc, PGĐ Sở NN&PTNT tỉnh Đồng Tháp thừa nhận: “Thực tế không có DNNN nào có đủ năng lực tung người đi mua trực tiếp lúa cho dân. Tất cả đều phải qua hệ thống thương lái nhỏ. Do đó, giá cả do thị trường quyết định. Giá lúa tại Đồng Tháp hiện còn thấp, dao động ở mức 4.300- 4.500 đồng/kg. Đồng Tháp hiện còn trong dân khoảng 600.000 tấn lúa hàng hóa”.