Không tiền trả nợ người trồng dứa, giữa mùa thu hoạch, nhưng Nhà máy chế biến dứa xuất khẩu Quỳnh Châu (Công ty CPTP Nghệ An) vẫn đóng kín cửa, không một bóng người ra vào! Thêm một lần nữa, nông dân phải tự cứu mình - gồng gánh, xe bò, ba gác, ô tô… đi bán dứa rong

Đóng cửa… chạy trốn

Những năm trước, dù có lúc chất đống hay phải xếp hàng rồng rắn chờ bán dứa theo "lệnh" của Phòng Nông vụ thì dứa vẫn ùn ùn chảy về Nhà máy chế biến dứa xuất khẩu Quỳnh Châu (Quỳnh Lưu, Nghệ An). Nhà máy sáng đèn hoạt động suốt đêm ngày. Thế mà, năm nay, giữa mùa thu hoạch nhà máy lại "cửa đóng, then cài". Không có nguyên liệu ở hai bên đường. Trước cổng nhà máy không thấy lịch, không thấy "lệnh" thu mua dứa. "Năm nay dù nhà máy có lên lịch và mời gọi thì nông dân chúng tôi cũng không muốn bán một quả dứa nào cho nhà máy!" - nông dân Lê Thuần, ở xóm Đồng Xuân, xã Quỳnh Châu, cho biết.

Vì sao Nhà máy này lại tự loại mình ra khỏi cuộc chơi như vậy? Sau những năm làm ăn thua lỗ, Nhà máy chế biến dứa Quỳnh Châu đã nợ nần chồng chất, mất khả năng thanh toán. Cụ thể: Nhà máy này đã nợ của Công ty cây ăn quả 1-5 Nghĩa Đàn gần 3 tỷ đồng từ mấy năm trước, năm nay cũng đang đánh bài "lờ"; Nợ bà con trồng dứa huyện Quỳnh Lưu, Yên Thành và các Tổng đội TNXP 5,8 tỷ đồng. Còn theo số liệu của Phòng Kỹ thuật, Sở NN & PTNT Nghệ An, từ tháng 4/2007, Nhà máy này đã nợ các ngân hàng trên 70 tỷ đồng.

Việc đóng cửa Nhà máy chế biến nông sản giữa mùa thu hoạch đã khiến nhiều nhà quản lý kinh tế ở Nghệ An bức xúc và cho rằng, đó là hình thức trốn chạy của chủ doanh nghiệp - trốn Nông dân đã chán cảnh dứa phải đổ bỏ hàng đống những năm trước, càng nản hơn vì không được thanh toán tiền.

Do đó, để tự cứu lấy mình, từ năm ngoái đến nay, nông dân chuyển dần diện tích dứa sang trồng sắn, mía...
nợ và trốn trách nhiệm với những người nông dân một nắng, hai sương với đồng ruộng(!)

Tuy vậy, theo thông tin từ công ty CPTP Nghệ An, công ty này đã có kế hoạch bán 50% cổ phần đầu tư cho Tổng công ty Tài chính CP dầu khí Việt Nam để tăng năng lực sản xuất cho nhà máy. Sau khi hoàn tất thủ tục đầu tư, công ty CPTP Nghệ An sẽ thanh toán hết nợ cho cho bà con trồng dứa cũng như các pháp nhân khác! Thông báo cuối cùng về hạn trả nợ cho người trồng dứa được công ty này thông báo từ ngày 16/5/2008 đến ngày 15/7/2008.

Thế nhưng, ông Cao Xuân Trí, Phó Chủ tịch UBND huyện Quỳnh Lưu, cho biết: Trong phiên họp HĐND ngày 29/7/2008, các đại biểu vẫn chất vấn lãnh đạo huyện một cách gay gắt về tình trạng nhà máy chế biến dứa Quỳnh Châu nợ tiền dứa của dân. Thêm vào đó, để chống lạm phát và đầu tư tràn lan, Chính phủ đã yêu cầu các Tập đoàn, Tổng công ty Nhà nước, hạn chế tới mức tối đa đầu tư ra ngoài lĩnh vực kinh doanh chính. Lẽ nào Tập đoàn dầu khí Việt Nam lại làm trái lệnh của Chính phủ khi "ôm" cả nghề chế biến nước dứa cô đặc xuất khẩu? Thực hư của sự hợp tác này dù chưa rõ, nhưng thêm một lần nữa, công ty CPTP Nghệ An lại thất hứa đối với nông dân(!)

Còn không vùng nguyên liệu?

Những năm qua, tỉnh Nghệ An đã tốn khá nhiều công sức, tiền của của Nhà nước và nhân dân xây dựng vùng nguyên liệu dứa phía Tây, bao gồm các huyện: Quỳnh Lưu, Yên Thành, Nghĩa Đàn, Tân Kỳ... Quy hoạch bước đầu đến năm 2005 đạt khoảng 4.000 ha và năm 2010 đạt 10.000 ha dứa. Để hình thành vùng nguyên liệu, UBND tỉnh Nghệ An đã đầu tư trên 75 tỷ đồng để làm đường giao thông, khai hoang, phục hoá, hỗ trợ tiền giống, lãi suất vay ngân hàng... Huyện Quỳnh Lưu cũng đã trích từ Ngân sách hơn 5 tỷ đồng để hỗ trợ việc trồng dứa. Tuy nhiên, đến năm 2005, toàn tỉnh mới trồng được khoảng 1.415 ha (660 ha thu hoạch), đạt 35,7% kế hoạch.

Để cứu vãn tình thế, năm 2007, UBND tỉnh Nghệ An đã ra quyết định giao chỉ tiêu cho 4 huyện trồng mới 1.000 ha dứa. Nhưng, đến cuối năm chỉ có duy nhất huyện Quỳnh Lưu trồng được 5 ha, còn lại đều từ chối. Nông dân không muốn trồng dứa vì Nhà máy chế biến dứa Quỳnh Châu không những không có kinh phí đầu tư ứng trước cho nông dân như các nhà máy chế biến nông sản khác vẫn làm, mà cả tiền mua nguyên liệu chế biến của nông dân nhà máy cũng không có để thanh toán, nợ chồng lên nợ. Đã vậy, giá cả thu mua của nhà máy thường thấp hơn giá thị trường, phương thức mua lựa chọn khắt khe, thải loại nhiều, làm khó cho nông dân.

Một nông dân ở xã Quỳnh Châu tính toán: Chi phí, đầu tư trên dưới 25 triệu đồng/ha, giá dứa nhà máy mua 1.100 - 1.130 đ/kg, người sản xuất thua lỗ và chỉ biết lấy công làm lãi. Với công suất 10 tấn nguyên liệu/giờ (tương đương 5.000 tấn sản phẩm cô đặc/năm), năm 2007, nhà máy chỉ mua được 6.497 tấn/tổng sản lượng 18.725 tấn dứa, đạt 34,6% kế hoạch. Đến hết tháng 7/2008, nhà máy chưa mua được quả dứa nào.

Rất may cho nông dân miền Tây Nghệ An là, năm nay nhà máy đóng cửa nhưng dứa được giá. Vì dứa không "vào" nhà máy, rất nhanh nhạy với cơ chế thị trường, một số gia đình có điều kiện ở vùng nguyên liệu đã đứng ra mua gom dứa bán cho cơ sở khác. Cơ sở bà Trần Thị Thúy ở xóm 6 xã Quỳnh Châu là một thí dụ, thu mua 20 tấn dứa/ngày. Bà Thúy hồ hởi kể: “Giá dứa mua của bà con 2.000 đ/kg, bán cho nhà máy nơi khác đến lấy 2.450 đ/kg. Có bao nhiêu tôi mua hết!”. Anh Nguyễn An Hùng, Tổng đội trưởng Tổng đội TNXP huyện Quỳnh Lưu, cho biết: “Năm nay dứa dễ bán, bán hết cho nhà máy chế biến dứa xuất khẩu Bắc Giang. Vụ này coi như xong, điều đáng lo là những năm tới, nếu nhà máy chế biến Quỳnh Châu đóng cửa dài dài, tiến tới không hoạt động thì việc chỉ đạo sản xuất của Tổng đội sẽ gặp rất nhiều khó khăn”.