Hiện có trên 30% người nghèo vẫn phải chịu đựng “sốc” lâu dài do các loại rủi ro, thậm chí một số người còn phải bán nhà cửa, hay cho con cái nghỉ học.

Theo TS. Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN&PTNT (IPSARD): “Đây chính là điều khủng khiếp nhất và đáng lo ngại nhất đối với hộ nông thôn ở nước ta”.

Nông dân luôn lo lắng

Nhắc tới nông dân, từ trước tới nay, chúng ta thường nhìn vào góc độ nghèo, không công bằng, thiếu thốn, nhưng lại ít quan tâm tới khía cạnh rủi ro mà hàng ngày họ phải đối mặt. Ông Nguyễn Ngọc Quế, Giám đốc Trung tâm tư vấn chính sách (Viện Chính sách và Chiến lược phát triển NN&PTNT) cho biết: “Theo kết quả điều tra hộ nông thôn, các loại rủi ro chủ yếu là: Bệnh dịch, mất mùa (47,3%), người nhà ốm, chết (40,7%), thiên tai (16,7%). Kết quả điều tra cũng cho thấy, hầu hết các hộ đều dựa vào chính mình hơn là vào các nguồn bên ngoài để xử lý rủi ro”.

Đáng lưu ý là, có khoảng 39,7% hộ bị ảnh hưởng bởi những rủi ro kể trên đã không hoàn toàn hồi phục trở lại. Đặc biệt, những hộ nghèo gặp nhiều khó khăn hơn trong quá trình phục hồi. Có trên 30% người nghèo vẫn phải sống trong trạng thái “sốc” lâu dài, thậm chí phải bán nhà cửa hay cho con cái nghỉ học. Đây là một thực tế đau đớn, bởi theo chuẩn nghèo mới, nước ta chỉ còn 18% dân số sống dưới ngưỡng nghèo, nhưng có tới 90% số hộ nghèo này hiện đang sống ở nông thôn.

Ngoài những rủi ro trực tiếp, hàng ngày, hộ nông thôn còn đang phải đương đầu với toàn cầu hóa, công nghiệp hóa, đô thị hóa, với cơ chế thị trường mà đa phần trong số họ không có thông tin và thiếu tổ chức. Thêm vào đó, nước ta đang bước vào một thời kỳ mà biến đổi khí hậu toàn cầu diễn ra rất quyết liệt, đặc biệt trong 20-30 năm tới.

Trước những câu chuyện này, người nông dân sẽ xử lý như thế nào? TS. Đặng Kim Sơn cho biết: “Đối với người nông dân sản xuất, họ vô cùng lo lắng về câu chuyện thị trường và dịch bệnh. Riêng với những người rời khỏi nông thôn, họ lại có điều lo lắng khác là không được làm việc trong lĩnh vực chính thức, mà phải làm việc trong môi trường không chính thức như: cửu vạn, xe ôm… Tất cả những cái này tạo ra rủi ro rất lớn đối với người nông dân”.

Tự vệ một cách thụ động

Trước những rủi ro lớn này, người nông dân xử lý ra sao? Lẽ thường, khi có rủi ro, người nông dân phải tìm chỗ dựa. Thế nhưng, vị thế của người nông dân ở nông thôn và trong xã hội thấp; họ lại thiếu tổ chức, nên vai trò bảo vệ quyền lợi của nông dân hiện rất hạn chế.

Trên thực tế, nước ta cũng chưa có mạng lưới an sinh xã hội, không có tổ chức để bảo vệ quyền lợi cho người nông dân.

Điều tra tại đồng bằng sông Cửu Long cho thấy, đa phần nông dân ở đây không muốn cho con cái học hành vì “học ra cũng không biết làm gì”. Trong khi đó, không ít cha mẹ lại rất sẵn sàng để con gái lấy chồng Đài Loan vì “chắc là có tiền”.