Diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng giảm, giá cả vật tư cho nông nghiệp biến động theo hướng không có lợi cho người nông dân, cộng với thiên tai triền miên làm cho nhiều nông dân không còn lựa chọn nào khác ngoài… bỏ ruộng, bỏ làng mà đi.

Kéo cày để trở thành con nợ?

Phú Yên là một tỉnh nông nghiệp truyền thống với gần 80% dân số sống bằng nghề nông. Tuy tiềm lực kinh tế không mạnh như nhiều tỉnh, thành có công nghiệp, dịch vụ phát triển, nhưng nông dân Phú Yên từ xưa vốn có cuộc sống ổn định với đồng ruộng của mình, ít người có tư tưởng thoát ly nông nghiệp. Truyền thống đó giờ đây không còn nữa. Ông Nguyễn Trọng Kim - Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Phú Yên - đau xót nói: "Muốn đầu tư vào ruộng đất giờ khó quá. Chuyện nông dân bỏ làng đi nơi này nơi khác đã thành dịch mất rồi".

Mấy trận thiên tai hồi cuối năm ngoái làm đồng ruộng hư hỏng, cộng với cơn bão giá như một quả đấm bồi, xô người nông dân rời xa mảnh ruộng đi nơi khác tìm kế sinh nhai. Vì vậy, dù đang là thời điểm thu hoạch lúa đông xuân nhưng làng xóm đìu hiu. Tây Hoà là huyện lúa của tỉnh Phú Yên nhưng hiện nay cũng là địa phương có số người bỏ ruộng đi làm thuê nhiều nhất trong tỉnh. Hầu như gia đình nào cũng có người đi làm thuê, có gia đình chỉ để một người già trông nhà, còn thì đi hết.

Tư duy công nghiệp hoá của nhiều địa phương ở nước ta khiến các chuyên gia của Tổ chức Nông - Lương Liên hợp quốc (FAO) đã phải thốt lên rằng, hiếm có quốc gia nào lại hy sinh đất nông nghiệp nhiều và dễ dàng như Việt Nam.

Làm ruộng giờ sẽ thành con nợ! Ông Nguyễn Hữu Pháp - Trưởng phòng Kinh tế của huyện Tây Hoà - có cơ sở để khẳng định điều này, đặc biệt với việc giá các loại vật tư tăng cao như hiện nay. Ông Huỳnh Nghị ở phường Phú Thạnh, TP. Tuy Hoà, cho biết, gia đình ông có diện tích ruộng (chia theo Nghị định 64) và ruộng thuê là 2 mẫu, nhưng vụ sản xuất này thua lỗ khiến số nợ đã lên tới trên 5 triệu đồng. Trong đó, riêng nợ tiền phân bón, thuốc trừ sâu của đại lý là gần 3 triệu đồng. Ông Nguyễn Trừ ở xã Hoà Thịnh, huyện Tây Hoà, cũng cho biết, 4 sào ruộng bị hư không thu được hạt thóc nào, trong khi đó, nợ đại lý vật tư nông nghiệp hơn 1 triệu đồng. Ông đành phân công bà xã trông nhà để mấy cha con vào TP. HCM làm thuê. Ông Nguyễn Trừ nói: “Đầu tư nặng quá, vì vậy phải đi làm thuê để kiếm ăn thôi”. Làm ruộng để trở thành con nợ, bài toán đó khiến người nông dân Phú Yên phải bỏ ruộng mà đi. Song, bỏ ruộng rồi, tương lai của họ sẽ ra sao?

Sau khi mất ruộng, rất nhiều người nông dân ở xã Lai Vu (huyện Kim Thành, Hải Dương) phải ôm mặt khóc vì: từ giờ đến cuối đời họ không biết làm gì để sống, bởi phần lớn đất nông nghiệp đã bị lấy làm KCN đóng tàu. Xã Hoài Sơn (Tiên Du, Bắc Ninh) là một vùng đất thuần nông. Từ năm 1999 đến nay, xã bị thu hồi 260/390ha đất canh tác nông nghiệp để xây dựng KCN Tiên Sơn, KCN Hoàn Sơn - Đại Đồng. Nhiều thôn trong xã bị thu hồi 90 - 95% đất sản xuất, thậm chí, một số hộ không còn đất cắm dùi. Anh Đinh ở thôn Đoài than thở: "Nhà 7 người sống nhờ 1 mẫu ruộng. Nay bị thu hồi 7 sào để xây nhà máy, 3 sào còn lại không đủ nuôi sống gia đình. Cái đói đang treo lơ lửng trên đầu 7 miệng ăn". Cả xã có 4.000 lao động mất việc, đến nay khoảng 500 người tìm được việc làm mới. Ông Đào Văn Vinh, Trưởng thôn Móng, buồn rầu cho biết: "Mất đất, nhiều hộ đang đối mặt với nguy cơ tái nghèo!".