Các thành phố (TP) lớn và "cực lớn" của thế giới đang đứng trước nhiều vấn đề và thách thức, cần phải được cải tạo và đổi mới nhằm mục tiêu phát triển bền vững.

Ảnh minh họa

Những vấn đề của TP lớn nảy sinh tại nhiều nước kinh tế phát triển trong thế kỷ trước thì nay cũng là vấn đề đáng quan tâm tại các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam. GS.KTS Trần Hùng đã đưa ra một số kinh nghiệm của các nước và cũng là những gì mà Hà Nội đã, đang và sẽ phải đối diện khi đã vượt ngưỡng triệu dân và đang đi vào hàng ngũ các đô thị "cực lớn" của thế giới.

Từ nửa sau thế kỷ XIX, đi đôi với sự phát triển như vũ bão của khoa học và công nghệ, con người đã dần dần tìm cách chữa trị và quy hoạch lại các đô thị về mặt chức năng. Nhiều quy hoạch đó có ý nghĩa rất tích cực trong việc vạch ra phương hướng phát triển lâu dài với việc phân chia chức năng hợp lý của các đô thị. Tuy nhiên, người ta vẫn chưa thể giải quyết tận gốc rất nhiều căn bệnh của đô thị và các nhà quy hoạch đô thị vẫn phải tiếp tục tìm kiếm. Từ thập niên 60 của thế kỷ XX, xuất hiện nhiều nhận thức mới về quy hoạch đô thị, biểu hiện ở bốn khuynh hướng chính.

Một là, nâng cao tính nhân văn của đô thị. Ý tưởng quy hoạch đô thị từ thập niên 60 thường mang ý tưởng về chủ nghĩa nhân văn, các nhà nghiên cứu cho rằng nếu căn cứ theo chức năng đô thị để thiết kế cơ cấu không gian đô thị sẽ đạt được logic chặt chẽ, nhưng lại rất đơn điệu, gây cho con người cảm giác lạnh nhạt. Điển hình cho quan niệm này là mô hình đại đô thị hoặc "mô hình rừng bê tông". Những đô thị được quy hoạch theo quan niệm chức năng đô thị đơn thuần, do sự hình thành những chức năng riêng lẻ nên đã nảy sinh nhiều vấn đề về sinh hoạt, việc làm, văn hóa và tâm lý. Những vấn đề này đã biểu hiện rất rõ tại các TP lớn và "cực lớn", nơi có chức năng đa dạng và có cơ cấu xã hội phức tạp. Quan niệm của chủ nghĩa nhân văn cho rằng, con người mong muốn một cơ cấu đô thị trong đó vừa có tính người, có dáng vẻ con người, vừa có hương vị đô thị - đô thị phải thỏa mãn các nhu cầu tâm sinh lý của con người. Khi thiết kế quy hoạch các khu vực trong đô thị, việc đầu tiên phải xem xét vị trí của trường tiểu học nhằm đảm bảo cho trẻ nhỏ không phải vượt qua đường giao thông để đến trường.

Đồng thời, các nhà đô thị học phương Tây nêu lên một loạt khái niệm mới về chức năng đô thị, những khái niệm mới này nhằm làm cho chức năng đô xây dựng những công trình công cộng nhằm phục vụ đời sống thường ngày của dân cư trong từng khu phố. Các tầng lớp dân cư khác nhau có thể được cư trú cùng một khu vực. Sự đề cao tính nhân văn đòi hỏi việc quy hoạch đô thị phải bảo vệ cơ cấu khu phố đã có, bảo vệ di tích lịch sử, bảo vệ tài nguyên và cảnh quan thiên nhiên có giá trị. Về kiến trúc, rất coi trọng việc kết hợp kiến trúc cũ và kiến trúc mới, cũng là sự liên kết giữa truyền thống và hiện đại.

Hai là, quan tâm các yếu tố kinh tế xã hội. Phần lớn việc quy hoạch đô thị thường bắt đầu xem xét các nhân tố kinh tế - xã hội, từ đó nhằm làm cho kinh tế đô thị và kinh tế địa phương phát triển tốt hơn. Đây cũng chính là một vấn đề cần đặc biệt quan tâm trong quy hoạch thủ đô Hà Nội. Người ta thấy rằng, khi đô thị càng lớn thì những vấn đề về kinh tế và xã hội càng trở nên gay gắt, đó là tình trạng thiếu việc làm do dư thừa lao động giản đơn từ các vùng nông thôn mà đất sản xuất ngày càng thu hẹp. Từ đó đã dẫn tới những tệ nạn xã hội, đặc biệt ở khu vực "dân cư phi chính qui" tức bộ phận dân cư đi vào TP nhưng không được đào tạo nghề, sống trong những "chợ lao động" và từ đó đã phát sinh những "xóm liều" và những "khu ổ chuột".

Bên cạnh đó còn hai khuynh hướng là nâng cao ý thức về môi trường vàxác định mối quan hệ giữa tăng trưởng công nghiệp và phát triển bền vững.

Trong thực tế phát triển vùng thủ đô Hà Nội, việc quy hoạch đô thị không chỉ dừng ở việc soạn thảo bản quy hoạch tổng thể vài chục năm mà trái lại cần xem xét các vấn đề cân bằng sinh thái như cơ cấu kinh tế đô thị, cơ cấu sử dụng đất đô thị, cơ sở hạ tầng, hoàn cảnh đô thị, từ đó làm cho đô thị được phát triển có trật tự và bền vững. Trong việc xây dựng đô thị, người ta ngày càng chú ý đến vấn đề bảo vệ những công trình có giá trị của đô thị cũ, chú ý hình thức kiến trúc truyền thống và sự kết hợp giữa kiến trúc cũ và kiến trúc mới. Hà Nội sẽ là TP lớn và "cực lớn" với lịch sử lâu đời, nhiều bộ phận có giá trị văn hóa lớn cần được bảo vệ trong quá trình phát triển. Việc xây dựng các TP vệ tinh cũng là một trong những nội dung chủ yếu của việc khai thác và phát triển đô thị trung tâm của các TP lớn. Các TP vệ tinh có thể đảm nhiệm việc tiếp nhận dân cư từ đô thị chính di chuyển ra và vẫn giữ mối liên hệ về mặt chức năng với đô thị chính./.

Hanoinet