"Chúng tôi là phòng nhân sự của công ty bạn" hoặc những câu có nội dung tương tự, được dùng làm slogan của nhiều đơn vị chuyên ngành lao động (LĐ).

Khi doanh nghiệp (DN) không có điều kiện tuyển dụng, đào tạo, khó khăn về tài chính, bị chảy máu chất xám hay sa thải người hàng loạt, cắt giảm quỹ lương... thì dịch vụ cho thuê LĐ trở thành "cứu cánh". Đội quân đánh thuê này ngày càng mở rộng, với đủ loại hình từ thấp đến cao.

Từ dịch vụ "chui"

Hiện có nhiều dịch vụ LĐ với hình thức rao tuyển hấp dẫn, công việc đa dạng cùng các điều kiện "mở" phù hợp cho nhiều đối tượng tìm việc như: thời gian tự chọn, thu nhập theo khả năng, không giới hạn về độ tuổi, không cần kinh nghiệm, học nghề có lương... LĐ còn được "săn" với tên gọi rất "kêu": hợp tác tuyển dụng, liên kết kinh doanh, LĐ dự án, chuyên viên bán thời gian... Tuy nhiên, đây là những mô hình dịch vụ LĐ "chui" với hình thức thực hiện gói thầu dịch vụ từ LĐ phổ thông, công nhân kỹ thuật đến các cấp quản lý. Nhiều công ty đã quá quen thuộc với các "chợ dịch vụ” dọc Quốc lộ 15, P.An Bình, TP Biên Hòa. Thậm chí, có công ty, 1/2 quân số là lực lượng LĐ đánh thuê.

Sau nhiều đợt kiểm tra, giám sát của cơ quan, ban ngành chức năng, các dịch vụ cho thuê LĐ tại khu vực này đã chuyển qua mô hình "bán công khai", hoạt động chặt chẽ và chuyên nghiệp hơn. Trong vai nhà tuyển dụng, chúng tôi đến Công ty Đ. (khu phố 11, P.An Bình, Biên Hòa, Đồng Nai). Vượt qua từng vòng kiểm tra nghiêm ngặt và với đủ lời lẽ chiêu dụ khách hàng, nhân viên tư vấn đã đồng ý tiếp nhận hồ sơ (bản photo thành lập DN, CMND, bản sao hộ khẩu) của chúng tôi và khẳng định: "Cần bao nhiêu cũng có”. Sau đó, nhân viên này hướng dẫn gặp ông CH., giám đốc để thương thảo hợp đồng.

Công nhân may ở Q.12, TP.HCM luôn vất vả với đời sống và việc làm

Trong khi nhiều DN phải chạy đôn chạy đáo đi các tỉnh vùng sâu vùng xa để "vét" LĐ thì một số "cai đầu dài" tại Đồng Nai vẫn quản lý cả ngàn LĐ. Hầu hết LĐ tại đây đều không có hợp đồng, không có bất kỳ chế độ phúc lợi nào, hưởng lương theo ngày, theo tuần. Ông Lâm Thanh Thu (Bộ phận giới thiệu việc làm, Trung tâm Dịch vụ việc làm tỉnh Đồng Nai) cho biết: "Hiện Đồng Nai có 21 KCN, nhu cầu tuyển dụng rất lớn. Trong sáu tháng qua, Trung tâm chỉ giải quyết được 1.600 người cho các KCN, con số rất nhỏ so với nhu cầu tiếp nhận của các DN. Có cung ắt có cầu, vì thế các dịch vụ cho thuê LĐ có đất sống. Với thu nhập bình quân thấp, lương cơ bản khoảng 1,2 triệu đồng/người/tháng, cộng các khoản phụ cấp, người LĐ đạt từ 1,6 - 1,7 triệu đồng/người/tháng. Trong khi đó, giá ngày công được các dịch vụ chào mời LĐ từ 55-70 ngàn đồng/ngày/người. Vì vậy, nhiều LĐ chấp nhận đi làm công thông qua các dịch vụ này. Chị Trần Thị Thành (công nhân Công ty SY VietNam - KCN Biên Hòa II) tâm sự: "Làm ngày nào tính tiền ngày đó đỡ lo công ty chậm trả lương, được tự do và không phải chờ việc".

Đến mô hình vệ tinh

LĐ "đánh thuê” còn có thể tổ chức sự kiện, thực hiện kế hoạch sản xuất, marketing cho các DN, theo hợp đồng ngắn hạn. Đây là "mô hình vệ tinh". Bạn Tô Thanh Nhàn (chuyên viên tài chính của Tập đoàn PC) chỉ vẽ: "Chỉ cần một cái nhấp chuột hay điện thoại tới công ty chuyên về nhân lực, bạn sẽ có ngay lời mời phỏng vấn. Thay vì tuyển dụng trọn gói cho DN, nay, một số dịch vụ nhân sự đã giữ người và "bán chất xám" theo từng phần việc cụ thể. Một số công ty sở hữu đội quân đánh thuê làm việc theo gói thầu và chỉ trả một khoản lương "tượng trưng" khi không có hợp đồng. Các nhà quản trị cho rằng, dù "khoác áo hay vay mượn" với danh nghĩa nào đi nữa thì nhu cầu thuê nhân sự sẽ tăng không chỉ trong các DN có vốn đầu tư nước ngoài, đơn vị liên doanh, DN tư nhân mà ngay cả các DN nhà nước, bởi tình trạng "thiếu người làm, thừa người chơi".

Đến nay, chưa có văn bản pháp lý nào thừa nhận tính hợp pháp của việc "thuê nhân lực", mặc dù trên thực tế, hình thức này vẫn tồn tại và núp dưới nhiều tên gọi khác nhau. Anh H.V.Tân (Công ty nhân sự NL) nhận định: "Thuê nhân sự là giải pháp linh hoạt trong điều kiện khó khăn hiện nay. Đối với ngành dịch vụ, khi được mở rộng phạm vi làm việc và thay đổi môi trường sẽ kích thích người LĐ tăng năng suất, không "bám rễ" ù lì. Đồng thời, DN tận dụng được tối đa nguồn chất xám, người LĐ cũng được hưởng khoản thu nhập phù hợp". Thực tế cho thấy, với loại công việc ngắn ngày này, trách nhiệm, ràng buộc chủ yếu dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau, nên "cơm không lành, canh không ngọt", thiệt hại phần lớn là người LĐ.

Ông Trần Anh Tuấn (Phó giám đốc Trung tâm Dự báo nhu cầu nhân lực và thông tin thị trường LĐ - Sở LĐ-TB-XH TP.HCM) nhận định: "Tất cả những hình thức cho thuê lao động đều vi phạm pháp luật, nhưng nó đã và đang là một nhu cầu thực tế, dự báo vẫn sẽ tiếp diễn. Nhà nước nên nhìn nhận lại vấn đề, thay đổi, kể cả điều chỉnh luật, thay vì ngăn cấm như hiện nay. Nên xem đây là một hình thức kinh doanh sản phẩm hàng hóa đặc biệt (sức lao động), để cấp phép hoạt động kinh doanh. Bên cạnh đó, cần tăng cường công tác quản lý để bảo vệ quyền lợi chính đáng của người LĐ, nhất là về quyền tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế".

Nguyễn Bay